ਕੈਨੇਡਾ: ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਬਜਟ ’ਤੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। Fraser Institute ਦੀ Canadian Consumer Tax Index 2025 ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਸਤ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਕਦ ਆਮਦਨ ਦਾ 42.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ’ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੁੱਲ ਖ਼ਰਚੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੀ।
ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ 2024 ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨਕਦ ਆਮਦਨ 1,14,289 ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਡਾਲਰ ਰਹੀ, ਜਦਕਿ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਟੈਕਸ ਬਿੱਲ ਲਗਭਗ 48,306 ਡਾਲਰ ਰਿਹਾ। Fraser Institute ਦੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਬਲਕਿ ਸੰਘੀ, ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸ ਸ਼ਾਮਲ?
ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਪੈਰੋਲ ਟੈਕਸ, ਸੇਲਜ਼ ਟੈਕਸ, ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਟੈਕਸ, ਈਂਧਨ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਸਬੰਧੀ ਟੈਕਸ, ਕਾਰਬਨ ਟੈਕਸ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ’ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਟੈਕਸਾਂ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਬੋਝ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਟੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰੇਲੂ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਘਰ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਟੈਕਸ ਬਿੱਲ ਵੱਧ
2024 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਔਸਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ 25,199 ਡਾਲਰ ਰਿਹਾਇਸ਼, 12,925 ਡਾਲਰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ 2,435 ਡਾਲਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ’ਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੁੱਲ ਰਕਮ 40,559 ਡਾਲਰ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨਕਦ ਆਮਦਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 35.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਟੈਕਸਾਂ ’ਤੇ ਹੋਇਆ ਕੁੱਲ ਖ਼ਰਚ 48,306 ਡਾਲਰ, ਯਾਨੀ ਆਮਦਨ ਦਾ 42.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ Fraser Institute ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਔਸਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ—ਘਰ, ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ—ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਟੈਕਸਾਂ ’ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਰਕਮ ਖਰਚ ਕੀਤੀ।
1961 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਦਲੀ ਤਸਵੀਰ
Fraser Institute ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 1961 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਔਸਤ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਦਾ 33.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਟੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ’ਤੇ ਆਮਦਨ ਦਾ 56.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
1961 ਤੋਂ 2024 ਤੱਕ ਔਸਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਟੈਕਸ ਬਿੱਲ 2,784 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ 2,129 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ 927 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ 460 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
‘ਲਿਵਿੰਗ ਕਾਸਟ’ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ: Fraser Institute
ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਅਤੇ Fraser Institute ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜੇਕ ਫਸ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਟੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰੇਲੂ ਖ਼ਰਚੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ 42.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਾਲਾ ਅੰਕੜਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੋਈ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਟੈਕਸ ਦਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ Fraser Institute ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਟੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਪਣੀ ਗਣਨਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਸਰ
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਧਦੇ ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਘਰ ਖਰੀਦਣਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਬੱਚਤ ਕਰਨਾ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੈਕਸ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਛੋਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਟੈਕਸ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।