ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 16 ਜਨਵਰੀ 2026: ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੁਡਾਨ ਅਤੇ ਲੀਬੀਆ ਤੱਕ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੁਡਾਨ ਨੂੰ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੌਦਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁੜ ਆਕਾਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸੁਡਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ 1.5 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਸੌਦੇ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੁਡਾਨ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸੈਨਿਕ ਰੈਪਿਡ ਸਪੋਰਟ ਫੋਰਸ (RSF) ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। RSF ‘ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਗੰਭੀਰ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਇਹ ਸੌਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਵੇਚਣ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਧਦੀ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨਾਲ ਰਣਨੀਤਕ ਆਪਸੀ ਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤੇ (SMDA) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ JF-17 ਥੰਡਰ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਜੈੱਟ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ F-35 ਵਰਗੇ ਜੈੱਟ ਵੀ ਖਰੀਦ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਦਲਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਆਪਣੇ ਰੱਖਿਆ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਾਥੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨ।JF-17 ਥੰਡਰ ਇੱਕ ਹਲਕਾ, ਬਹੁ-ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲਾ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਚੇਂਗਡੂ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਬਲਾਕ-3 ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਨਤ ਰਾਡਾਰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਫਾਇਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ JF-17 ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ 25 ਤੋਂ 30 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੀਮਤ ਬਜਟ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਫਾਇਤੀ ਵਿਕਲਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀਮਤ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੰਗ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆਂ ਬਹੁ-ਧਰੁਵੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਨਿਰਯਾਤਕ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਚੀਨ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ JF-17 ਵਰਗੇ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁਣ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ‘ਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।