ਮੁੰਬਈ, 04 ਸਤੰਬਰ 2026: ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕੈਰੈਕਟਰ ਆਰਟਿਸਟਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਲਾਕਾਰ ਭਾਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹੀਰੋ ਜਾਂ ਹੀਰੋਇਨ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਡਾਇਲਾਗ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਮ ਸੀ.ਐੱਸ. ਦੁਬੇ (CS Dubey) ਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਨੀਮ, ਸੇਠ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰੇ ਜਾਂ ਨੈਗੇਟਿਵ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।
17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ’ਚ ਛੱਡਿਆ ਘਰ, ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਕੀਤਾ ਰੁਖ
ਸੀ.ਐੱਸ. ਦੁਬੇ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੰਬਈ ਲੈ ਆਇਆ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਜ਼ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੋਮਟਾਊਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਛੋਟੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
‘ਜ਼ਿੰਦਾ ਦਿਲ’ ਦੇ ਇੱਕ ਡਾਇਲਾਗ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਪਛਾਣ
ਸੀ.ਐੱਸ. ਦੁਬੇ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 1975 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਜ਼ਿੰਦਾ ਦਿਲ’ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੌਰਾਨ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਾਇਲਾਗ ‘ਢੱਕਣ ਖੋਲ ਕੇ’ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਦਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਇਹ ਡਾਇਲਾਗ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਡਾਇਲਾਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਕੈਰੈਕਟਰ ਆਰਟਿਸਟ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਤੱਕ ਲੈ ਗਿਆ।
150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਕੰਮ
ਸੀ.ਐੱਸ. ਦੁਬੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ, ਪਰ ਮੁਨੀਮ, ਸੇਠ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
‘ਰਾਖੀ’ ਅਤੇ ‘ਹਥਕੜੀ’ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਨਿਭਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਪਤੀਤਾ’, ‘ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ 55’, ‘ਭਾਬੀ’, ‘ਗਬਨ’ ਅਤੇ ‘ਤੀਸਰੀ ਕਸਮ’ ਸਮੇਤ ਕਈ ਚਰਚਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।
ਪਰਦੇ ’ਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਸਨ ਦਰਸ਼ਕ
ਸੀ.ਐੱਸ. ਦੁਬੇ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗ੍ਰੇ ਜਾਂ ਨੈਗੇਟਿਵ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪਰਦੇ ’ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਇੰਨੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।
ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਦਰਸ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਦੇ ’ਤੇ ਨਿਭਾਏ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਵੀ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਦਰਅਸਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਗੇਟਿਵ ਕਿਰਦਾਰ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ।
ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਕੈਰੈਕਟਰ ਆਰਟਿਸਟਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਛਾਪ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸੀ.ਐੱਸ. ਦੁਬੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰ ਥਾਂ ਬਣਾਈ।