Diamond Price: ਹੀਰੇ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕੱਚੇ ਅਤੇ ਥੋਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰਾਂ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਪਲਬਧ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, 2021 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਥੋਕ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30 ਤੋਂ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।
ਹੀਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹੀਰੇ ਸਸਤੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕ ਰਹੀਆਂ ਹੀਰੇ ਦੀਆਂ ਅੰਗੂਠੀਆਂ, ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਈ?
ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗਹਿਣੇ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੀਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਹੀਰੇ ਦੀ ਅੰਗੂਠੀ ਜਾਂ ਹਾਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਪਲੈਟੀਨਮ ਦੀ ਕੀਮਤ, ਹੀਰੇ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਖਰਚੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਬਣੀਆਂ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ’ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਅ ਦਾ ਖਾਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਗਹਿਣੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੀਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਘਟ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਬਣੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਗਹਿਣੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਆਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰਲਡ ਗੋਲਡ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਗਸਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ ₹1,58,854 ਪ੍ਰਤੀ 10 ਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਰਮੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਸੋਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਹੀਰੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਅੰਗੂਠੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੀਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪਹਿਲਾਂ ₹50,000 ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਵੀ ਅੰਗੂਠੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ ਉਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਘਟੇਗੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗੂਠੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਖਰਚੇ ਵੀ ਬਿੱਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਥੋਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਆਈ ਕਮੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰਿਟੇਲ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਉਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਲੈਬ-ਗ੍ਰੋਨ ਹੀਰਿਆਂ ਨੇ ਵਧਾਇਆ ਮੁਕਾਬਲਾ
ਹੀਰਿਆਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਲੈਬ-ਗ੍ਰੋਨ ਹੀਰੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀਰਿਆਂ ਨੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀਰਿਆਂ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਲੈਬ-ਗ੍ਰੋਨ ਹੀਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਬਣਤਰ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਖੁਦਾਈ ਕਰਕੇ ਕੱਢਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਲੈਬ-ਗ੍ਰੋਨ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।
ਇਸ ਕਾਰਨ ਗਾਹਕਾਂ ਕੋਲ ਹੁਣ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀਰਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੈਬ-ਗ੍ਰੋਨ ਹੀਰੇ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਆਮ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਹੀਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਘਟੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ, ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭਤਾ ਵਾਲੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਕਈ ਵੱਖਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਕਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੀਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਉਸ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੀਰਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ’ਤੇ ਵੀ ਪਿਆ ਅਸਰ
ਹੀਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੀਰਾ ਉਦਯੋਗ ’ਤੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੀਰਾ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼ਿੰਗ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੱਚੇ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼ਿੰਗ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸਟਾਕ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਹੀਰਾ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੱਟੇ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ’ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਉਪਲਬਧ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੱਟੇ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦ 8.52 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘਟ ਕੇ ਲਗਭਗ 12.16 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਬਦਲ ਰਹੀ ਖਪਤ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਹੀਰਾ ਉਦਯੋਗ ’ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗਾਹਕ ਲਈ ਕੀ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ?
ਹੀਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਥੋਕ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਹੀਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਘਟਣ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਗਹਿਣੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਘਟਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਗਹਿਣਾ ਖਰੀਦਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਹੀਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਪਲੈਟੀਨਮ ਦੀ ਕੀਮਤ, ਹੀਰੇ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਕੈਰੇਟ, ਕਟ, ਕਲੈਰਿਟੀ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਮੇਕਿੰਗ ਚਾਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਹੀਰਾ ਸਸਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹੀਰੇ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਸਸਤਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਅੰਤਿਮ ਕੀਮਤ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।