ਪਟਿਆਲਾ, 16 ਸਤੰਬਰ 2026: ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਰੇਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਆਧਾਰਿਤ ਰੇਲ ਇੰਜਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਵਰਕਸ (PLW) ਵੱਲੋਂ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਨੰਬਰ 39642 ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ AI ਆਧਾਰਿਤ ਓਵਰਹੈੱਡ ਉਪਕਰਣ (OHE) ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਤਪਾਦਨ ਇਕਾਈ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਅਜਿਹਾ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ AI ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਓਵਰਹੈੱਡ ਉਪਕਰਣਾਂ ਅਤੇ ਟਰੈਕਾਂ ਦੀ ਲਾਈਵ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ।
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਵਰਕਸ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਨੀਲਮ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਐਸ.ਕੇ. ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦਿਖਾ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਈ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇ।
WP-7 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ
ਇਸ ਮੌਕੇ ਐਸ.ਕੇ. ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ WP-7 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯਾਤਰੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਗਏ ਆਧੁਨਿਕ AI ਸੈਂਸਰ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਓਵਰਹੈੱਡ ਉਪਕਰਣਾਂ ਅਤੇ ਪਟੜੀਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣਗੇ।
AI ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਪਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖਾਮੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਾਰਕਿੰਗ, ਢਿੱਲੇ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨਗ੍ਰਸਤ ਹਿੱਸੇ, ਟੁੱਟੇ ਕੈਟੇਨਰੀ ਤਾਰ, ਖੰਭਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਅਤੇ ਰੇਲ ਪਟੜੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਧ ਰਹੀ ਬਨਸਪਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।
ਨੁਕਸ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲੇਗੀ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦਾ ਖਾਮੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਨੁਕਸ ਬਾਰੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਟੀਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਰੇਲਵੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕਣਗੇ।
AI ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਪ੍ਰਿਡਿਕਟਿਵ ਮੇਨਟੇਨੈਂਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ OHE ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਰਟ ਸਰਕਟ, ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਿਪਿੰਗ ਅਤੇ OHE ਤਾਰ ਟੁੱਟਣ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, OHE ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਕਨੀਕੀ ਖਾਮੀਆਂ ਕਾਰਨ ਰੇਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵੱਲੋਂ AI ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਰੇਲ ਸੰਚਾਲਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲ ਰੇਲਵੇ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤਕਨੀਕੀ ਦਖ਼ਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਵਜੋਂ ਦੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।