ਏਮਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਲਈ ਸਰਜਰੀ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਨਵਾਂ ਰਾਹ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (ਏਮਜ਼) ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ੂਗਰ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦਵਾਈ, ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਏਮਜ਼ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਜਰੀ ਰਾਹੀਂ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਏਮਜ਼ ਦੇ ਸਰਜਰੀ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਬੇਕਾਬੂ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ 30 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖਾਸ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਸਰਜਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਲੈਵਲ ਆਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਜਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਉਹਨਾਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਗਰ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਕਾਬੂ ਸ਼ੂਗਰ ਕਾਰਨ ਗੁਰਦੇ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਸਟ੍ਰੋਕ, ਦਿਮਾਗੀ ਹੈਮਰੇਜ, ਅਧਰੰਗ, ਸ਼ੂਗਰ ਰੈਟੀਨੋਪੈਥੀ ਅਤੇ ਗੈਂਗਰੀਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਮੰਜੂਨਾਥ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਏਮਜ਼ ਦੇ ਸਰਜਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਧੀਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਮੰਜੂਨਾਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਆਮ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਸਰਜਰੀ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਇਹ ਸਰਜਰੀ ਪੈਨਕ੍ਰੀਅਸ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਪੇਟ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਆਂਦਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦਾ ਆਕਾਰ ਘਟਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵਰਗਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਆਂਦਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭੋਜਨ ਡੂਓਡੇਨਮ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧਾ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਆਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ GLP-1 ਵਰਗੇ ਹਾਰਮੋਨ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ, ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰੇ। ਉਸਦਾ BMI 27 ਸੀ ਅਤੇ HbA1c 11.7 ਸੀ, ਜਦਕਿ ਫਾਸਟਿੰਗ ਸ਼ੂਗਰ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 390 ਤੱਕ ਸੀ। ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਇਸ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕੀ ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਇਹ ਸਰਜਰੀ ਸੰਭਵ ਹੈ?
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਸ਼ੂਗਰ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਇਹ ਸਰਜਰੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ HbA1c ਲਗਭਗ 6 ਜਾਂ 6.5 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ, ਉਹ ਦਵਾਈਆਂ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰਜਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਗਰ 8-10 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬੇਕਾਬੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ 20-25 ਸਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਨਕ੍ਰੀਅਸ ਦੇ ਸੈੱਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਚੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰਜਰੀ ਉਤਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਮਿਲੀ ਮਾਨਤਾ
ਗਲੋਬਲ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਸਰਜਰੀ ਨੂੰ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰਜਰੀ ਬੇਕਾਬੂ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਜਾਂ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਤੀਜਾ
ਏਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਸਰਜਰੀ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਭਰਾ ਵਿਕਲਪ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਗਰ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।