ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 17 ਮਾਰਚ 2026: ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਭੇਜਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਫਰਾਂਸ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਵੀ ਮੰਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਜਲ ਸੈਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਸ ਸੰਕੜੇ ਜਲ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਈਰਾਨ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫੌਜੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ 20 ਤੋਂ 30 ਫੀਸਦੀ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਲਈ ਇਕ ਅਹਿਮ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਕੜੇ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਕਰੀਬ 34 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੇਨ ਸਿਰਫ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹਨ।
ਇਸ ਤੰਗ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਈਰਾਨੀ ਤੱਟ ਤੋਂ ਹਮਲਿਆਂ ਲਈ ਆਸਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਕੋਲ ਦੂਰ ਤੱਕ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਈਰਾਨ ਦੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕੋਰ (IRGC) ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਲਈ ਖਾਸ ਰਣਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਹਾਜ਼-ਵਿਰੋਧੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਜਲ ਸੈਨਾ ਖਾਣਾਂ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ “ਝੁੰਡ ਹਮਲੇ” (swarm tactics) ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਰਜਨਾਂ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਲੌਜਿਸਟਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੈ। ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਅਮਰੀਕੀ ਨੌਸੈਨਾ ਅੱਡਾ ਵੀ ਈਰਾਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਆਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਈਰਾਨ ਦੇ ਲੰਮੇ ਤੱਟੀ ਇਲਾਕੇ ‘ਤੇ ਹਵਾਈ ਬਰਤਰੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸੈਨਾ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੀ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਹੈ।
ਇਹ ਸਥਿਤੀ 1988 ਦੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਰਨੈਸਟ ਵਿਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਪੂਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ‘ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਲ ਮਾਰਗ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।