ਨੰਗਲ, 29 ਅਗਸਤ 2026: ਬਦਲ ਰਹੇ ਮੌਸਮੀ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ-ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕੈਚਮੈਂਟ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਅਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡੈਮਾਂ ’ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਭਾਖੜਾ ਬਿਆਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬੋਰਡ (BBMB) ਵੱਲੋਂ 28 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਖੜਾ, ਪੌਂਗ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਇਸੇ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਗਿਰਾਵਟ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਗਲੀ ਗਰਮੀ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਚਾਈ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ’ਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 37 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੇਠਾਂ
ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਵਿੱਚ 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 1,634.76 ਫੁੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਇਹ ਪੱਧਰ 1,671.90 ਫੁੱਟ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ 37.14 ਫੁੱਟ ਘੱਟ ਹੈ।
ਭਾਖੜਾ ਵਿੱਚ 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ 34,335 ਕਿਊਸਿਕ ਰਹੀ, ਜਦਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਦਿਨ ਆਮਦ 53,856 ਕਿਊਸਿਕ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮਦ ਵਿੱਚ 19,521 ਕਿਊਸਿਕ, ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ 36.25 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਤੋਂ 25,738 ਕਿਊਸਿਕ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਦਿਨ 45,882 ਕਿਊਸਿਕ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਰਥਾਤ ਇਸ ਸਾਲ ਡੈਮ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਛੱਡਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ 20,144 ਕਿਊਸਿਕ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ।
ਪੌਂਗ ਡੈਮ ’ਚ ਆਮਦ 79 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਟੀ
ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 1,366 ਫੁੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਇਹ 1,393.49 ਫੁੱਟ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 27.49 ਫੁੱਟ ਘੱਟ ਹੈ।
ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਲ 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਸਿਰਫ਼ 23,071 ਕਿਊਸਿਕ ਰਹੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਦਿਨ ਡੈਮ ਵਿੱਚ 1,10,224 ਕਿਊਸਿਕ ਪਾਣੀ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਮਦ ਵਿੱਚ 87,153 ਕਿਊਸਿਕ, ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ 79.07 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਹੋਈ ਹੈ।
ਡੈਮ ਤੋਂ ਇਸ ਸਮੇਂ 14,518 ਕਿਊਸਿਕ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਹ ਮਾਤਰਾ 94,845 ਕਿਊਸਿਕ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਪਾਣੀ ਛੱਡਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ 80,327 ਕਿਊਸਿਕ, ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ 84.69 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।
ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ’ਚ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ’ਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ
ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੀ ਹੈ। 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 514.57 ਮੀਟਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ 28 ਅਗਸਤ 2025 ਨੂੰ ਇਹ 525.65 ਮੀਟਰ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 11.08 ਮੀਟਰ ਘੱਟ ਹੈ।
ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਸਿਰਫ਼ 9,119 ਕਿਊਸਿਕ ਰਹੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਦਿਨ ਡੈਮ ਵਿੱਚ 81,962 ਕਿਊਸਿਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ ਬਣਿਆ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਸਮੀ ਪੈਟਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ-ਬਿਆਸ ਦੇ ਕੈਚਮੈਂਟ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵਰਖਾ ਦਾ ਅਸਰ ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਤਿੰਨੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਆਮਦ ਘੱਟ ਰਹਿਣਾ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੱਟ ਆਮਦ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਗਲੀ ਗਰਮੀ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧਣ ’ਤੇ ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ।
ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਖੜਾ, ਪੌਂਗ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ—ਤਿੰਨੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਰਹੇਗਾ।