ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 11 ਅਗਸਤ 2026: ਅੱਗ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਝ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਲਣ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਜਲਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਣਾ ਇਲਾਜ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਸਰਜਰੀ, ਪੁਨਰਵਾਸ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਿਹਤ ਯੋਜਨਾ (MMSY) ਤਹਿਤ ਜਲਣ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਲਾਜ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਇਸ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਇਲਾਜੀ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਯੋਜਨਾ ਅਧੀਨ ਹੁਣ ਤੱਕ 265 ਜਲਣ ਦੇ ਇਲਾਜ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਕੁੱਲ ₹1.39 ਕਰੋੜ ਦੀ ਲਾਗਤ ਆਈ ਹੈ। ਨਕਦੀ ਰਹਿਤ ਇਲਾਜ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਕਾਰਨ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਦੇ ਖਰਚੇ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰਟ ਸਰਕਟ ਕਾਰਨ ਜ਼ਖਮੀ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਨਕਦੀ ਰਹਿਤ ਇਲਾਜ
ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ 24 ਸਾਲਾ ਅਰਜੁਨ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਟ ਸਰਕਟ ਕਾਰਨ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਿਹਤ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਉਸਨੂੰ ਲਗਭਗ ₹50,000 ਦਾ ਨਕਦੀ ਰਹਿਤ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਆਪਣਾ ਤਜਰਬਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਘਟਨਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਲਾਜ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਨਕਦੀ ਰਹਿਤ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ।
31 ਤੋਂ 45 ਸਾਲ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਲਾਜ
ਰਾਜ ਸਿਹਤ ਏਜੰਸੀ (SHA), ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, 31 ਤੋਂ 45 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 61 ਇਲਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਜਾਂ ’ਤੇ ਕੁੱਲ ₹31.82 ਲੱਖ ਖਰਚ ਹੋਏ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 0 ਤੋਂ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ 39 ਇਲਾਜ ਹੋਏ, ਜਦੋਂਕਿ ਇਸ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ 27 ਇਲਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ 19 ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 26 ਇਲਾਜ ਦਰਜ ਹੋਏ, ਜਦੋਂਕਿ 31 ਤੋਂ 45 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 21 ਇਲਾਜ ਹੋਏ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।
ਜਲਣ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਚਮੜੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੰਭੀਰ ਜਲਣ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਚਮੜੀ ਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਦਾਗਦਾਰ ਟਿਸ਼ੂ ਕਈ ਵਾਰ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਆਮ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਜਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੁੰਗੜਨ (post-burn contracture) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 75 ਇਲਾਜ ਯੋਜਨਾ ਅਧੀਨ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ₹38.90 ਲੱਖ ਖਰਚ ਹੋਏ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਲਾਜ, ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਜਟਿਲ ਸੱਟਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਿਹਤ ਯੋਜਨਾ ਅਧੀਨ ਜਲਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਮੈਡੀਕਲ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਤਹ ਦੇ ਜਲਣ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਜਲਣ, ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ, ਟਿਸ਼ੂ ਐਕਸਪੈਂਡਰ, ਸਕਿਨ ਫਲੈਪ, ਡੀਬ੍ਰਾਈਡਮੈਂਟ ਅਤੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਹ ਇਲਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ, ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਮਰੱਥਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ’ਤੇ ਖੋਜ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਸ਼ਾਰਾ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਡਾਕਟਰੀ ਖੋਜਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। PubMed ’ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ 892 ਜਲਣ ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 79 ਫੀਸਦੀ ਮਰੀਜ਼ 15 ਤੋਂ 45 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਇਹ ਤੱਥ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਣ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੰਮਕਾਜੀ ਉਮਰ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ’ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਬਰਨ ਕੇਅਰ ਦੀ ਲੋੜ ’ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਪਾਤਰੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਵਾਰ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇੱਥੇ 57 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ 63 ਇਲਾਜ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ₹33.51 ਲੱਖ ਖਰਚ ਹੋਏ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ 40 ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ 39 ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਰੂਪਨਗਰ, ਐਸ.ਏ.ਐਸ. ਨਗਰ ਅਤੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਯੋਜਨਾ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਰਜੀਹ: ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ
ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਲਣ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਅੱਗ ਬੁਝਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਾਕਟਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਸਰਜਰੀ, ਪੁਨਰਵਾਸ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਤੰਗੀ ਜਲਣ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਨਾ ਬਣੇ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਿਹਤ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਨਕਦੀ ਰਹਿਤ ਇਲਾਜ ਰਾਹੀਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਟੜੀ ’ਤੇ ਲਿਆਉਣ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਲਾਜ ਦੇ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ, ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਬਰਨ ਕੇਅਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਲਣ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਹਤਯਾਬ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਨਕਦੀ ਰਹਿਤ ਇਲਾਜ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਗ ਬੁਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬਿੱਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ।