ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 30 ਜੁਲਾਈ 2026: ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਡਰੱਗ ਸਿੰਡੀਕੇਟਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਰੱਗਜ਼ ਐਂਡ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਐਕਟ, 1940 ਤਹਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਫੂਡ ਐਂਡ ਡਰੱਗ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (FDA) ਹਰਿਆਣਾ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 16 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਐਫਡੀਏ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਕੱਲੇ 12 ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਰੀਬ 70 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਕਲੀ ਮੌਂਜਾਰੋ (Mounjaro) ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ, ਜਦਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗੈਰ-ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਤੋਂ 323 ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਐਲੋਪੈਥਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕੀ ਨਕਲੀ ਐਨਾਬੋਲਿਕ ਸਟੀਰੌਇਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਿਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸਖ਼ਤ ਮੁਹਿੰਮ
ਇਹ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਵਧੀਕ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਡਾ. ਸੁਮਿਤਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟੇਟ ਡਰੱਗ ਕੰਟਰੋਲਰ ਰਿਪਨ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਅਚਾਨਕ ਛਾਪੇ, ਨਮੂਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ।
ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਬਣਿਆ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਕੇਂਦਰ
ਸਤੰਬਰ 2025 ਤੋਂ ਡਰੱਗਜ਼ ਕੰਟਰੋਲ ਅਫ਼ਸਰ ਅਮਨਦੀਪ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਐਫਡੀਏ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਟੀਮ ਨੇ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਫੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
₹70 ਲੱਖ ਦੇ ਨਕਲੀ ਮੌਂਜਾਰੋ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਬਰਾਮਦ
ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਵਿੱਚ ਐਫਡੀਏ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਨਕਲੀ ਟੀਕਾ ਰੈਕੇਟ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ। ਖੁਫੀਆ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਡੀਐਲਐਫ ਫੇਜ਼-4 ਅਤੇ ਸੈਕਟਰ-69 ਵਿੱਚ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕਰੀਬ 70 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਕਲੀ ਮੌਂਜਾਰੋ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਵੀ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਮਿਲ ਖਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮਾਨਤ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਰੱਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਨਿਆਂਇਕ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮੌਂਜਾਰੋ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਟੈਲਮਾ-ਏਐਮ ਅਤੇ ਟੋਫਾਜਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੈਕੇਟ ਵੀ ਬੇਨਕਾਬ
ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ ਐਫਡੀਏ ਨੇ ਨਕਲੀ ਟੈਲਮਾ-ਏਐਮ ਗੋਲੀਆਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਵੀ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਥੋਕ ਕੇਂਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਵਰਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਜ਼ੁਬੇਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਨਕਲੀ ਟੋਫਾਜਕ 5 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਦਵਾਈ ਵੀ ਬਰਾਮਦ ਹੋਈ।
ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 323 ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਬਰਾਮਦ
ਐਫਡੀਏ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਐਫਡੀਏ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਟਿਕਾਣੇ ‘ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰ ਕੇ 323 ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਐਲੋਪੈਥਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕੀ ਨਕਲੀ ਐਨਾਬੋਲਿਕ ਸਟੀਰੌਇਡ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਿਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇਰ ਰਾਤ 2:10 ਵਜੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹੈੱਡ ਆਨ (Somatropin) ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ
ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਹੈੱਡ ਆਨ (Somatropin) ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਹਰੀਓਮ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ 20 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਭਗੌੜੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਜਤਿਨ ਖੰਨਾ ਦੀ ਅਗਾਊਂ ਜ਼ਮਾਨਤ ਅਰਜ਼ੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਲਈ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਆਈਆਂ ਸਾਹਮਣੇ
ਐਫਡੀਏ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਹੋਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਨਕਲੀ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਰੱਗਜ਼ ਐਂਡ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਐਕਟ, 1940 ਤਹਿਤ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਭੰਡਾਰਨ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ।