ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, 26 ਸਤੰਬਰ 2026: ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜਾਰੀ ਟਕਰਾਅ ਦਰਮਿਆਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ‘ਟਰੂਥ ਸੋਸ਼ਲ’ ’ਤੇ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਨੂੰ ‘ਟਰੰਪ ਸਟ੍ਰੇਟ’ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਨਕਸ਼ਾ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਈਰਾਨ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਆਮ ਆਵਾਜਾਈ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤਬੱਧ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ‘ਟਰੰਪ ਸਟ੍ਰੇਟ’ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਟਰੰਪ ਹੋਰਮੁਜ਼ ’ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਈਰਾਨ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ 7 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ
ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਘਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਈਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ:
- ਈਰਾਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਹਟਾਉਣਾ।
- ਈਰਾਨੀ ਤੇਲ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ’ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦੇਣਾ।
- ਲਿਬਨਾਨ ਸਮੇਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ।
- ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ’ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਹਿਮਤੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਬਹਾਲ ਕਰਨਾ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਕਿਉਂ ਹੈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ?
ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੱਚਾ ਤੇਲ, ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ LNG ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ Energy Information Administration ਮੁਤਾਬਕ 2024 ਅਤੇ 2025 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ LNG ਵਪਾਰ ਦਾ ਲਗਭਗ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੰਘਿਆ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਇਸ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰਫ਼ 17 ਕਮੋਡਿਟੀ ਜਹਾਜ਼ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਤੋਂ ਲੰਘੇ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 37 ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਔਸਤਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 125 ਜਹਾਜ਼ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਸਨ।
ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਅਸਰ
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ’ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਊਰਜਾ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਿਆ ਹੈ। OECD ਨੇ ਵੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਵਿਘਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ ਵਪਾਰ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।
ਫਿਲਹਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਵੀਂ ਪੋਸਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਣਾਅ ਚਰਚਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ’ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰਹੇਗੀ।